 Nederland heeft een betrekkelijk korte, maar desondanks rijke vuurwerkgeschiedenis. Deze begon grofweg aan het begin van de vorige eeuw, waarbij aanvankelijk voornamelijk Koninklijke en adelijke feesten werden opgeluisterd door vuurwerkvoorstellingen. Het vervaardigen van vuurwerk, maar ook het ontsteken, werd gezien als een ware ambacht en ook als zodanig door het volk omarmd. Na de tweede wereldoorlog kwam het gebruik van consumentenvuurwerk, bij de oudejaarsvieringen, langzaam in zwang. Onze eigen Nederlandse vuurwerkfabrieken doorliepen een flinke groei. Gedurende de jaren 60 was het al een goede gewoonte om op 31 december vuurwerk zelfstandig af te steken. De regels en veiligheidsmaatregelen waren uiteraard nog niet goed geëvolueerd, maar dit proces kwam eind jaren 70 geleidelijk op gang. In ruim 30 jaar tijd is het Nederlandse consumentenvuurwerk dermate op niveau gebracht dat het gerekend mag worden tot het relatief veiligste in Europa. Dit hebben we mede te danken aan onderzoeksinstituten als TNO, maar ook het ministerie van VROM hebben daar middels goede regelgeving toe bijgedragen.
Er is in een eeuw tijd veel veranderd. Nog steeds is verreweg iedereen gecharmeerd van een mooi stukje vuurwerk aan de hemel. Niet zelden wordt het ervaren als “kunst in de lucht”. Toch is er tegenwoordig een wanklank te horen bij het onderwerp vuurwerk. Niet iedereen is er onverdeeld gelukkig mee dat de jaarlijkse traditie (we hebben het over 1 dag in het jaar) zo’n vaste voet in onze cultuur heeft gezet. De aangekaarte problemen zijn grof in te delen in de volgende hoofdstukken: - Overlast door vroegtijdig afsteken
- Overlast door illegaal vuurwerk
- Men vind het “zielig voor de dieren”
- Men vind het “slecht voor het milieu”
- Men stoort zich aan de (vaak onnodige) letselgevallen
- Men stoort zich aan de immense schadeposten door (vuurwerk-)vandalisme
Een deel van deze argumenten worden naar mijn mening terecht genoemd. Ik ga niet ontkennen dat vuurwerk gevaarlijk kan zijn of dat het niet misbruikt wordt om te vernielen. Helaas leven wij in een wereld waarin een aantal mensen willens en wetens fouten maken of onzorgvuldig zijn. Vrijwel alle punten zijn echter goed aan te pakken. Laat ik eens punt voor punt door deze zaken heen lopen en u mijn mening geven over een gewenste aanpak. Overlast door vroegtijdig afsteken
Ik woon zelf in een tamelijk jonge buurt in de Haarlemmermeer. Tot aan de kerstvakantie is de overlast zeer beperkt. Misschien dat er heel af en toe een knalletje te horen is, maar mijns inziens geen storende situaties. Natuurlijk verschilt dit per lokatie en ik kan mij dan ook best voorstellen dat er buurten zijn waar iets “vrijelijker” met vuurwerk (en misschien ook met andere vormen van overlast) wordt omgesprongen. Logisch dat mensen zich daar aan storen. Ik zou zelf ook niet gelukkig zijn als ik vanaf november elke dag wordt geïrriteerd door veelvuldig vroegtijdig geknal. Hoe pakken we dit aan? Eigenlijk heel eenvoudig: handhaving! Het gaat namelijk om het gedrag van mensen. Iedereen weet ook heel goed dat het verboden is om voor 31-12 vuurwerk af te steken. Neem je dat risico, dan bestaat de kans dat je vuurwerk in beslag wordt genomen en je een boete kunt verwachten. Vroeger was dit om de een of andere reden duidelijker. Als bij ons in de buurt een vriendje “was gepakt” omdat ie te vroeg had afgestoken, dan werkte dat gegeven preventief op ons allemaal. Tuurlijk werd er nog steeds wel eens vroegtijdig een rotje afgestoken, maar dat gebeurde zo zelden dat van echte overlast geen sprake was. Er was respect voor het gezag. Ik vraag mij wel eens af in hoeverre dit respect er vandaag nog is. Denk breder dan het onderwerp vuurwerk alleen. Niet zelden nemen aso’s een loopje met de handhaving. Onze overheid heeft afgelopen oudjaar een proef uitgevoerd met het zogenaamde “supersnelrecht” en dat heeft vruchten afgeworpen. Deze proef was geslaagd en het beleid zal zeker uitgebouwd gaan worden. Ik denk dat door duidelijker, strenger en sneller optreden van handhaving het respect teruggewonnen kan worden en daarmee ook de overlast teruggebracht kan worden tot een aanvaarbaar niveau. Overlast door illegaal vuurwerk
Illegaal vuurwerk is vuurwerk dat niet in Nederland is gekocht. Het beslaat echter zoveel soorten en classificaties dat het lastig is om hier een eenduidige definitie op los te laten. Zo valt Belgisch feestvuurwerk onder “illegaal”, al is het in bepaalde opzichten “lichter” dan Nederlands vuurwerk. Voor 70% tref je in de Belgische shops vuurwerk aan dat in Nederland ook verkrijgbaar is of toelaatbaar zou zijn. Echter, professioneel vuurwerk valt ook onder de categorie illegaal. Denk hierbij bijvoorbeeld aan shells (dat zijn de doorgaans ui-vormige bommen die men vanuit een buis omhoog schiet). Vooral de grotere kalibers (vanaf 3 inch) kunnen bij misbruik flink schade of letsel aanrichten. Er zijn zelfs personen geweest die door onoordeelkundig gebruik van shells het leven lieten. Het mag duidelijk zijn dat tussen deze twee groepen een levensgroot verschil zit. Overlast door illegaal vuurwerk is meestal het gevolg van de gevoelsmatig zeer luide knallen. In veruit de meeste gevallen is dan sprake van signaalpijlen (in de volksmond lawinepijlen genoemd) of (extreem) luide grondknallers (doorgaans illegaal uit de Oostbloklanden geïmporteerd). Deze artikelen maken herrie, maar kunnen bij onjuist gebruik ook schade of letsel veroorzaken. Hoe pakken we dit aan? Op dezelfde manier als het eerste punt: goede handhaving! Maar daarnaast is het belangrijk dat de illegale invoerkanalen worden lamgelegd. Als er geen (of weinig) aanbod is, zal de kans dat grote hoeveelheden in verkeerde handen valt ook afnemen. Ik weet dat VROM hier al goed werkt verricht en weet zeker dat het ze zal lukken om de massale toestroom van zwaar illegaal vuurwerk nog verder in te dammen door de criminele netwerken reeds bij de bron aan te pakken. Het komt Nederland dan niet eens binnen. Is het zwaar illegaal vuurwerk uit te bannen? Nee, dat denk ik niet. Iedereen kan achterin zijn auto meenemen wat ie wil vanuit een vakantieoord. Tuurlijk is er een kans om gepakt te worden, maar het risico wordt desondanks vaak genomen. Ik denk dat de hoeveelheid illegaal vuurwerk op deze manier echter wel flink de kop ingedrukt kan worden. Men vind het “zielig voor de dieren”
Tsja, dieren zullen geen fan zijn van harde knallen, dat is wel duidelijk. Instinctief zullen veel dieren willen vluchten of zich gaan verstoppen. Dergelijk gedrag zie je ook bij onweer of andere situaties met veel herrie of andere impulsen. Over de dieren in de vrije natuur hoeven we ons geen zorgen te maken; die zoeken tijdig een veilig heenkomen en “zitten de dag gewoon uit”. Huisdieren zijn natuurlijk een andere categorie. Zij kunnen niet echt vluchten, of hooguit naar zolder of “een hoekje”. De meeste dieren zullen dat dan ook doen; ze zoeken een plekje in huis, vaak zo hoog mogelijk, en wachten daar ietwat nerveus/onrustig tot het voorbij is. Er zijn ook huisdieren die bijzonder gevoelig zijn voor deze impulsen. Zij kunnen flink onrustig worden en zelfs neurotisch gedrag vertonen. Let wel; dit zijn dieren die datzelfde gedrag ook vertonen bij een flinke onweersbui of een luid motorgeluid op straat. Je kunt proberen deze dieren om te leren gaan met dergelijke impulsen. Zo zijn er cd’s op de markt met vuurwerkgeluiden. Eigenlijk leren ze er zo, net als bijvoorbeeld politiepaarden, geleidelijk aan mee omgaan. Bij een zeer beperkt aantal dieren werkt deze aanpak niet. Ze blijven erg onrustig. Voor deze dieren zijn er natuurlijke rustgevende middelen die ze “door de nacht” helpen. Honden kunnen zo prima uitgelaten worden, ondanks de geluiden op straat. Echte vuurwerkliefhebbers stoppen overigens met afsteken als er een hond of ander huisdier in de buurt is. Dat is een soort erecode. Alleen tuig gaat door of werpt zelfs vuurwerk in de richting van het dier. Dat laatste is sowieso strafbaar. Spreek de personen er op aan of schakel de politie in. Vuurwerk naar dieren werpen is namelijk niet normaal. Men vind het “slecht voor het milieu”
Dit is nu typisch zo’n punt waar je uren over kunt discussiëren zonder dat er een sluitend antwoord uit voortkomt. Natuurlijk belast vuurwerk het milieu. Net als vrijwel iedere andere menselijke bezigheid. Voorbeelden te over. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van de auto, openbaar vervoer, het stoken met een open haard, gebruik van een airco systeem, barbecueën, voedsel consumeren en zelfs de poep die wij voortbrengen heeft een negatief effect op het milieu. Het gaat er in de vuurwerkdiscussie mijns inziens om of de mate van belasting op een aanvaardbaar niveau plaatsvind. Als we rekenen dat slechts eenmaal per jaar, met oudjaar, vuurwerk op grote schaal door burgers wordt afgestoken, dan hebben we te maken met een kortstondig piekje van gemeten fijnstof en neerslag van metalen. Een en ander lost echter betrekkelijk snel op in de natuur. Opgenomen stoffen zijn vrijwel onmiddellijk niet meer schadelijk. En van een verhoogd fijnstofgehalte is op nieuwjaarsdag al geen sprake meer. De kans is aanzienlijk dat een gemiddelde tropische dag in augustus, waarbij het KNMI een smogalarm afgeeft, substantieel meer negatieve effecten geeft dan om het eender welke vuurwerkshow, inclusief oudjaar. Persoonlijk vind ik het nadelige effect van vuurwerk op de natuur, zoals deze zich tegenwoordig voordoet, net zo aanvaardbaar als het aansteken van een barbecuevuurtje op een gemiddelde midzomermiddag. De effecten zijn niet blijvend en worden door onze natuur snel geneutraliseerd. Hier merk ik bij aan dat het moderne vuurwerk “milieuvriendelijker” is dan bijvoorbeeld 15 jaar geleden. Men is voortdurend bezig de meest belastende stoffen uit het vuurwerk te halen en te vervangen door minder schadelijke. Een goed voorbeeld is Lood. Deze stof werd altijd gebruikt voor het vervaardigen van een crackling (krakend) effect in de lucht. Lood belast het milieu echter flink en dus heeft de industrie gezocht naar alternatieven. Deze zijn er inmiddels in grote getale. Dan het aspect van “de rommel” na oudjaar. Ik vind dat als gemeentes een duidelijk beleid voeren omtrent de afvalinzameling, dat de overlast door vuurwerkrestanten echt tot een absoluut minimum kan worden beperkt. Moedig de consument aan om zijn eigen rommel zo snel mogelijk op te ruimen. Stel een extra ophaalronde in en verzin leuke akties waarbij de jeugd wordt ingezet om het afval in te zamelen. Een groot aantal gemeentes werkt al met succes volgens deze methode. Maar het beleid is lang niet overal goed of duidelijk ingevoerd. Hier is beslist ruimte voor verbetering. Men stoort zich aan de (vaak onnodige) letselgevallen
Daar stoor ik mij ook aan. Natuurlijk zit een ongeluk vaak in een klein hoekje, maar het merendeel van vuurwerkgerelateerde letselgevallen in Nederland, tijdens de jaarwisseling, is absoluut te voorkomen als mensen bewuster met vuurwerk omgaan. Zo heeft ieder Nederlands stuk vuurwerk een duidelijke gebruiksaanwijzing, waarbij onder andere een veiligheidsafstand tot “het publiek” wordt gegeven. Dit wordt maar zelden goed gelezen, laat staan opgevolgd. Daarnaast komt het te vaak voor dat beschonken personen vuurwerk afsteken met oudjaar. Bij veel letselgevallen speelt alcohol dan ook direct of indirect een rol. Ik denk dat de branche, maar ook de overheid, een duidelijke rol hebben in het voorlichten van consumenten. Er wordt voldoende aan de handel verdient, dus mag er best een stukje educatie in het budget worden opgenomen. Spotjes waarin correct gebruik van vuurwerk wordt gedemonstreerd dragen zeker bij, maar ook lokale demonstraties, bijvoorbeeld door een of meer van de plaatselijke vuurwerkhandelaren. Zij kunnen een speciale dag inrichten, bijvoorbeeld in de kerstvakantie, om alle soorten artikelen te demonstreren aan het publiek. Voor veel jeugd zal dit een welkome eerste kennismaking zijn met het bewust gebruiken van vuurwerk. Maar ook voor de volwassen consumenten zal een dergelijke avond de nodige educatieve waarde hebben. Belangrijk is dat de voorlichting eenduidig en helder wordt overgebracht. Politie en brandweer zouden de avond kunnen opluisteren door het verschaffen van informatie over het onderwerp vanuit hun invalshoek. Daarnaast dient aandacht besteed te worden aan de beschikbare veiligheidsmiddelen. Denk bijvoorbeeld aan de vuurwerkbril. Als deze meer gebruikt wordt zal dit zeker effect hebben op de hoeveelheid en de ernst van de oogletselgevallen. Ik denk oprecht dat dit alles bij elkaar bij zal dragen aan een veiliger oudjaar. Men stoort zich aan de immense schadeposten door (vuurwerk-)vandalisme
Het is absoluut ontoelaatbaar dat vuurwerk wordt misbruikt om te vernielen. Handhaving, zoals al enkele keren eerder genoemd, speelt ook hier een belangrijke rol. Laat de overtreders duidelijk weten dat hun gedrag niet wordt getolereerd en presenteer ze de rekening. De media kan bijdragen door de vernielzucht niet langer te verheerlijken. Populaire websites als “Youtube” en “Video Google” staan tot de nok gevuld met filmpjes waarbij diverse zaken worden opgeblazen met behulp van vuurwerk of zelfs zwaardere middelen. Deze filmpjes blijven verschijnen en zijn immens populair bij vooral jeugdige kijkers en kopieergedrag ligt op de loer. Beter halen we dergelijke filmpjes van het web. In feite is het net zo ongepast als een video waarin een persoon “voor de lol” in elkaar wordt gemept. In enkele gevallen heeft het bestaan van zo’n filmpje op internet geleid tot het kunnen aanhouden van de bewuste vandalen. Laten we dat dan het enigst mogelijk positieve resultaat van het publiceren van dergelijk materiaal noemen. Van mij mogen ze echter allemaal van het net verwijderd worden, want het zet aan tot vernielen. Een interessant gegeven is overigens dat veruit de meeste vandalen gedurende het gehele jaar vernielen. Het is enkel tegen oudjaar dat vuurwerk als middel wordt misbruikt. In zomertijd wordt net zo makkelijk een straatklinker gebruik om een bushokje kapot te gooien. Het is dus gedrag van een beperkte groep aso’s waar we ons op moeten richten. Gelukkig vermaakt ruim 98% van vuurwerkminnend Nederland zich door het vuurwerk naar eer en geweten goed te gebruiken, ondanks eventuele gebrekkige voorlichting. De relatief grote schadeposten zijn niet zelden het gevolg van een bijzonder kleine groep vandalen, die het imago van vuurwerk zo flink benadelen. Van mij mogen deze vandalen streng en eenduidig vervolgd worden. Tot zover mijn mening op deze argumenten. U kunt het met mij eens zijn, geheel of gedeeltelijk, of misschien helemaal niet. We leven in een vrij land en we mogen allemaal onze eigen gedachten en meningen hebben. Wat ik belangrijk vind is dat discussies, zoals die over het vuurwerk, eerlijk gevoerd worden. Kijk naar de feiten, onderzoek de gegevens en probeer op basis hiervan een oplossing te verzinnen. Dat is mijn mening. In de politiek wordt te vaak een “wij/zij” houding aangenomen. Dat vind ik jammer en bij dergelijke discussies zelfs ongepast. Een vuurwerkverbod erdoor proberen te drukken om “je gelijk” te krijgen maakt van een maatschappelijk vraagstuk een politiek spel. Een populistisch spel, want er wordt al snel met halve waarheden of zelfs onjuistheden geschermd om stemmen te winnen. Ik denk niet dat dit de weg is om goed beleid op te funderen. Met een goede dialoog tussen partijen kan oudjaar een feest blijven dat we nog generaties lang aan onze kinderen kunnen meegeven.
|
